Żeby gotować na parze, zagotuj 3-5 cm wody w garnku, połóż nad nią sitko, wkład lub koszyk parowaru tak, by jedzenie nie dotykało wody, przykryj szczelnie pokrywką i licz czas od chwili, gdy spod pokrywki zacznie wydobywać się para. Różyczki brokułu są gotowe po 5-7 minutach, filet z łososia po 8-12, a pierś z kurczaka pokrojona w paski po 8-10. Warzywa zachowują na parze kolor, jędrność i więcej witamin niż w wodzie, a ryba i mięso zostają soczyste bez grama tłuszczu. Poniżej znajdziesz tabelę czasów dla warzyw, ryb i mięsa, sposób na gotowanie bez parowaru i błędy, które najczęściej psują efekt.
Na czym polega gotowanie na parze
Gotowanie na parze polega na podgrzewaniu jedzenia gorącą parą wodną zamiast wodą. Produkt leży nad wrzącą wodą, a nie w niej, więc nic się z niego nie wypłukuje.
Para ma około 100 stopni, tyle samo co wrzątek, ale oddaje ciepło inaczej. Skrapla się na zimnej powierzchni jedzenia i przekazuje mu dużo energii naraz, dlatego warzywa w parowarze gotują się niewiele dłużej niż w garnku z wodą. Różnica polega na tym, co zostaje w talerzu. Witamina C i witaminy z grupy B rozpuszczają się w wodzie, więc przy klasycznym gotowaniu spora ich część ląduje w zlewie razem z wywarem. Na parze straty są wyraźnie mniejsze, podobnie jak ubytek soli mineralnych i barwników.
Druga zaleta to smak. Marchewka z parowaru smakuje marchewką, a nie wodą, a dorsz nie rozpada się na włókna, bo nie obijają go bąble wrzątku. Nie potrzebujesz też tłuszczu, co docenią osoby na diecie lekkostrawnej i rodzice małych dzieci.
Jak gotować na parze krok po kroku
Cały proces sprowadza się do pięciu kroków: woda, wkład, rozgrzanie, ułożenie jedzenia i pilnowanie czasu. Kolejność ma znaczenie, bo czas liczy się dopiero od pojawienia się pary.
- Wlej do garnka 3-5 cm wody. Jej poziom musi być co najmniej 2 cm poniżej dna sitka lub koszyka.
- Doprowadź wodę do wrzenia na dużym ogniu i dopiero wtedy włóż wkład.
- Ułóż jedzenie jedną warstwą, luźno, z odstępami, żeby para mogła opływać każdy kawałek.
- Przykryj szczelnie i zmniejsz ogień do średniego – woda ma wrzeć równo, ale nie gwałtownie.
- Licz czas według tabeli i sprawdzaj gotowość na minutę przed końcem.
Pokrywkę podnoś jak najrzadziej. Każde otwarcie wypuszcza parę, a garnek potrzebuje około minuty, żeby znowu ją wytworzyć. Trzy zajrzenia do środka to kilka minut dłuższe gotowanie. Przy dłuższych daniach, na przykład ziemniakach czy całej rybie, sprawdź po kwadransie, czy w garnku nie brakuje wody – dolewaj wyłącznie wrzątek z czajnika, żeby nie przerywać gotowania.
Tabela czasów gotowania na parze
Czasy liczy się od momentu, gdy woda wrze, a spod pokrywki wydobywa się para. Dolna granica dotyczy mniejszych kawałków i efektu al dente, górna większych kawałków i miękkiej konsystencji.
| Produkt | Forma | Czas na parze |
|---|---|---|
| Warzywa | ||
| Brokuł | różyczki | 5-7 min |
| Kalafior | różyczki | 7-10 min |
| Fasolka szparagowa | cała, bez końcówek | 6-8 min |
| Marchewka | plastry 0,5 cm | 8-10 min |
| Ziemniaki | kostka 3 cm | 15-20 min |
| Ziemniaki młode | całe, małe | 20-25 min |
| Cukinia | plastry 1 cm | 4-6 min |
| Szparagi zielone | całe | 5-7 min |
| Brukselka | cała | 8-12 min |
| Groszek mrożony | ziarna | 4-5 min |
| Szpinak | liście | 2-3 min |
| Ryby i owoce morza | ||
| Łosoś | filet 2-3 cm | 8-12 min |
| Dorsz, mintaj, morszczuk | filet 1,5-2 cm | 6-9 min |
| Pstrąg | cały, ok. 300 g | 15-20 min |
| Krewetki | surowe, obrane | 3-5 min |
| Mule | w muszlach | 5-7 min (do otwarcia) |
| Mięso i jajka | ||
| Pierś z kurczaka | paski 1-1,5 cm | 8-10 min |
| Pierś z kurczaka | cała, ok. 200 g | 20-25 min |
| Udko z kurczaka | filet bez kości | 20-25 min |
| Indyk | medaliony 2 cm | 12-15 min |
| Polędwiczka wieprzowa | medaliony 2 cm | 12-15 min |
| Pulpety mięsne | kulki 3-4 cm | 15-20 min |
| Jajka | w skorupce, na twardo | 11-13 min |
O czasie decyduje przede wszystkim grubość kawałka, a nie jego waga. Ciepło wnika od zewnątrz, więc filet dwa razy grubszy potrzebuje wyraźnie więcej niż dwa razy tyle czasu. Mrożone warzywa wkładaj prosto z zamrażarki i doliczaj 2-3 minuty. Mięso i ryby najlepiej rozmrozić wcześniej, bo z zamrożonym środkiem zewnętrzna warstwa zdąży się przesuszyć – jeśli brakuje ci czasu, sprawdź, jak szybko rozmrozić mięso bez utraty jakości.
Jak gotować na parze bez parowaru
Parowar nie jest potrzebny. Wystarczy garnek z pokrywką i coś, co utrzyma jedzenie nad wodą: metalowe sitko, durszlak albo wkład do gotowania na parze za kilkanaście złotych.
Garnek i sitko lub durszlak
Metalowe sitko albo durszlak zawieś na brzegu garnka i przykryj pokrywką. Jeśli pokrywka nie domyka się szczelnie, połóż na wierzch talerz albo przykryj całość folią aluminiową. Sitko plastikowe odpada – nie jest przystosowane do tak wysokiej temperatury.
Wkład rozkładany
Stalowy wkład z rozkładanymi płatkami dopasowuje się do średnicy większości garnków. Ma nóżki, które trzymają go nad wodą, i sprawdza się przy warzywach oraz filetach rybnych.
Koszyk bambusowy
Bambusowy koszyk stawia się na garnku lub woku o podobnej średnicy. Można układać kilka pięter naraz. Dno wyłóż papierem do pieczenia z nacięciami albo liśćmi kapusty, żeby ryba i pierogi nie przywierały do bambusa.
Mikrofalówka
Warzywa włóż do naczynia do mikrofalówki, dodaj 2-3 łyżki wody, przykryj pokrywką z otworem i podgrzewaj na mocy 800 W. Różyczki brokułu dochodzą w 3-4 minuty, pokrojona marchewka w 5-6. To szybki sposób na jedną porcję, choć warzywa gotują się mniej równomiernie niż nad garnkiem.
Jak gotować na parze warzywa
Warzywa krój na kawałki równej wielkości i układaj jedną warstwą. Wtedy wszystkie dochodzą w tym samym czasie i żaden kawałek nie zostaje twardy, gdy reszta jest już miękka.
Warzywa gotowe mają żywy kolor i dają się przebić nożem z lekkim oporem. Brokuł, który zrobił się oliwkowy, przeleżał w parze za długo. Jeśli chcesz gotować kilka rodzajów naraz, zacznij od najtwardszych: najpierw ziemniaki i marchewkę, po kilku minutach kalafior, a na końcu brokuł i fasolkę. Szczegóły dla dwóch najczęściej gotowanych warzyw znajdziesz w poradnikach, jak gotować brokuły i ile gotować fasolkę szparagową. Czasy dla marchwi w całości i w plastrach, także w wodzie, zebraliśmy w tekście o tym, ile gotuje się marchew.
Warzywa sól dopiero po wyjęciu z parowaru. Sól wrzucona do wody nie przechodzi do jedzenia, bo para jej nie przenosi. Lepszy efekt da łyżeczka masła, oliwa, sok z cytryny albo posiekany koperek dodany tuż przed podaniem.
Jak gotować na parze rybę
Filet z ryby połóż skórą do dołu na papierze do pieczenia lub liściu kapusty, dopraw i gotuj 6-12 minut w zależności od grubości. Ryba jest gotowa, gdy mięso zmatowieje i łatwo rozdziela się widelcem na płatki.
Rybę możesz przyprawić przed gotowaniem, bo w przeciwieństwie do warzyw i tak jej nie płuczesz. Sprawdzą się sól, pieprz, plasterki cytryny, koperek, natka pietruszki albo imbir z czosnkiem. Aromat przejdzie też z wody: wrzuć do niej kilka ziaren ziela angielskiego, liść laurowy albo łodygi koperku.
Najczęstszy problem to przesuszenie. Chuda ryba, jak dorsz czy mintaj, potrafi z soczystej zmienić się w suchą w ciągu 2-3 minut. Sprawdzaj ją wcześniej niż podaje tabela – środek najgrubszego miejsca ma być nieprzezroczysty, ale wciąż wilgotny.
Jak gotować na parze mięso
Na parze najlepiej wychodzi chude, delikatne mięso: pierś i udko z kurczaka, indyk, polędwiczka wieprzowa i pulpety. Mięso pokrój na kawałki równej grubości, najlepiej 1-2 cm, i dopraw przed gotowaniem.
Drób zawsze gotuj do końca. Pierś z kurczaka jest gotowa, gdy w najgrubszym miejscu ma co najmniej 75 stopni albo gdy po przekrojeniu środek jest biały, bez różowych śladów, a wypływający sok jest przezroczysty. Termometr kuchenny rozwiązuje sprawę w kilka sekund i chroni przed przesuszeniem ze strachu przed surowym środkiem.
Mięso z parowaru jest blade, bo w 100 stopniach nie zachodzi reakcja Maillarda, która daje brązową skórkę. Jeśli ci to przeszkadza, marynuj je wcześniej w sosie sojowym, papryce, ziołach i odrobinie oleju albo po ugotowaniu obsmaż krótko na gorącej patelni. Twarde kawałki z dużą ilością tkanki łącznej, na przykład łopatka czy wołowina gulaszowa, nie nadają się na parę – potrzebują długiego duszenia.
Czy gotowanie na parze jest zdrowsze
Tak, w porównaniu z gotowaniem w wodzie i smażeniem. Warzywa tracą mniej witamin rozpuszczalnych w wodzie, a potrawy nie wchłaniają tłuszczu.
Warzywa gotowane w wodzie mogą stracić znaczną część witaminy C, zwłaszcza gdy długo leżą w garnku. Przy gotowaniu na parze straty są wyraźnie niższe, bo witaminy nie mają dokąd się wypłukać. Dotyczy to również potasu, magnezu i barwników roślinnych. Jest też drugi plus: danie z parowaru nie ma dodatkowych kalorii z oleju, a przy tym jest lekkostrawne, dlatego często trafia do jadłospisów dietetycznych, dla dzieci i osób starszych.
Para nie jest jednak cudowną metodą. Rozgotowany brokuł z parowaru straci witaminy tak samo jak brokuł z garnka. Największe znaczenie ma krótki czas i to, żeby gotowe warzywa zjeść od razu, a nie trzymać ich godzinami w cieple.
Najczęstsze błędy przy gotowaniu na parze
Większość wpadek wynika z trzech rzeczy: za dużo wody, za dużo jedzenia w jednej warstwie i zbyt częste otwieranie garnka. Pozostałe błędy są rzadsze, ale łatwo ich uniknąć.
- Woda dotyka jedzenia. Dolna warstwa gotuje się wtedy w wodzie, robi się wodnista i traci smak.
- Za ciasno w koszyku. Upchane kawałki zasłaniają sobie parę, więc część jest rozgotowana, a część twarda.
- Nieszczelna pokrywka. Para ucieka bokiem i czasy z tabeli przestają się zgadzać.
- Czas liczony od włożenia do zimnej wody. Zegar włączaj dopiero, gdy pojawi się para.
- Wygotowana woda. Przy dłuższym gotowaniu garnek może się wysuszyć i przypalić. Dolewaj wrzątek.
- Kawałki różnej wielkości. Małe rozgotują się, zanim duże zmiękną.
- Gotowanie do miękkości. Warzywa wyjmuj, gdy mają jeszcze lekki opór – dojdą w cieple na talerzu.
Najczęstsze pytania
Czy na parze można gotować kilka produktów naraz?
Tak, najwygodniej w parowarze wielopoziomowym albo w piętrowym koszyku bambusowym. Rybę i mięso kładź na dolnym poziomie, a warzywa na górnym, żeby soki z mięsa nie kapały na warzywa. Na najniższym piętrze jest też najwięcej pary, więc produkty wymagające dłuższego gotowania trafiają właśnie tam.
Czy można gotować na parze ryż i kaszę?
Można, ale tylko w parowarze z dedykowaną miseczką na ryż, do której wsypujesz ziarno i wlewasz wodę. Ryż gotuje się wtedy około 30-35 minut. W zwykłym sitku ziarna przelecą przez oczka, a bez wody w miseczce nie zmiękną.
Jak odgrzać jedzenie na parze?
Ułóż porcję na talerzu lub w sitku nad wrzącą wodą i przykryj na 5-8 minut. To jeden z najlepszych sposobów odgrzewania ziemniaków, kaszy, klusek i pierogów, bo nie wysusza ich jak mikrofalówka ani nie przypala jak patelnia.
Jak odkamienić parowar?
Wlej do zbiornika roztwór wody z octem w proporcji 1:1 albo wody z dwiema łyżkami kwasku cytrynowego, zostaw na godzinę i wypłucz kilka razy czystą wodą. Rób to co kilka tygodni, jeśli masz twardą wodę, bo kamień wydłuża czas wytwarzania pary.
Czy do wody w garnku warto coś dodać?
Warto dodać przyprawy aromatyczne, na przykład liść laurowy, ziele angielskie, skórkę z cytryny, imbir lub świeże zioła. Para przeniesie ich zapach na rybę i mięso. Sól w wodzie nic nie da, więc dosalaj dopiero gotowe danie.
